Η ειδικότητα
Ο παθολόγος ογκολόγος είναι ο γιατρός που ειδικεύεται στη διάγνωση και στη φαρμακευτική θεραπεία των συμπαγών όγκων, όπως ο καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα, του πεπτικού ή τα σαρκώματα.
Είναι συνήθως ο γιατρός που θα βλέπετε πιο συχνά σε όλη τη διαδρομή, από τη διάγνωση και τον σχεδιασμό της θεραπείας μέχρι την παρακολούθηση τα επόμενα χρόνια. Η σελίδα αυτή περιγράφει τι κάνει, πότε τον χρειάζεστε και τι να περιμένετε.
Στην Ελλάδα η ειδικότητα ονομάζεται Παθολογική Ογκολογία. Ο γιατρός που την ασκεί έχει εκπαιδευτεί πρώτα στην Εσωτερική Παθολογία και στη συνέχεια, για αρκετά χρόνια, στην ογκολογία, και έχει αποκτήσει τον τίτλο ύστερα από εξετάσεις. Θα τον συναντήσετε και ως «ογκολόγο παθολόγο». Πρόκειται για τον ίδιο γιατρό.
Η παθολογική του εκπαίδευση έχει πρακτική σημασία. Ο καρκίνος και οι θεραπείες του επηρεάζουν την καρδιά, τα νεφρά, το ήπαρ, το σάκχαρο και την πίεση, και πολλοί ασθενείς έχουν ήδη άλλα χρόνια νοσήματα. Ο παθολόγος ογκολόγος εξετάζει τον οργανισμό συνολικά και όχι μόνο τον όγκο.
Το κύριο αντικείμενό του είναι η συστηματική θεραπεία, δηλαδή τα φάρμακα που κυκλοφορούν με το αίμα σε όλο το σώμα. Επιλέγει το σχήμα, το προσαρμόζει στον ασθενή, παρακολουθεί την ανταπόκριση και αντιμετωπίζει τις παρενέργειες. Παράλληλα συντονίζει τη συνεργασία με τις υπόλοιπες ειδικότητες.
Η λέξη «ογκολόγος» χρησιμοποιείται στην καθημερινή γλώσσα για περισσότερους από έναν γιατρούς, και αυτό προκαλεί σύγχυση.
Στη διάγνωση συμβάλλουν δύο ακόμη ειδικότητες που ο ασθενής σπάνια συναντά: ο παθολογοανατόμος, που εξετάζει τη βιοψία στο μικροσκόπιο, και ο ακτινολόγος, που διαβάζει τις απεικονίσεις.
Οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται συνδυασμό θεραπειών, άρα περισσότερους από έναν γιατρούς. Η σειρά με την οποία θα γίνουν το χειρουργείο, τα φάρμακα και η ακτινοθεραπεία διαφέρει από καρκίνο σε καρκίνο και αποφασίζεται από κοινού.
Η παραπομπή γίνεται συνήθως όταν μια βιοψία έχει δείξει κακοήθεια. Μπορεί να γίνει πριν από το χειρουργείο, όταν εξετάζεται θεραπεία για να μικρύνει ο όγκος, μετά από αυτό, για να κριθεί αν χρειάζεται συμπληρωματική αγωγή, ή όταν η νόσος έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα. Ορισμένοι έρχονται νωρίτερα, με ένα ύποπτο εύρημα που χρειάζεται διερεύνηση.
Η πρώτη επίσκεψη διαρκεί περισσότερο από μια συνηθισμένη. Ο γιατρός παίρνει αναλυτικό ιστορικό, σας εξετάζει και μελετά τον φάκελό σας. Χρήσιμο είναι να έχετε μαζί σας:
Συχνά ζητούνται συμπληρωματικές εξετάσεις πριν διατυπωθεί οριστική πρόταση, οπότε η θεραπεία σπάνια ξεκινά την ίδια ημέρα. Βοηθά να σας συνοδεύει ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης και να κρατάτε σημειώσεις.
Οι συστηματικές θεραπείες χωρίζονται σε πέντε κύριες κατηγορίες. Συχνά συνδυάζονται ή δίνονται διαδοχικά.
Χημειοθεραπεία. Φάρμακα που καταστρέφουν τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα. Χορηγείται σε κύκλους, με διαστήματα ανάπαυσης για να ανακάμψει ο οργανισμός. Επηρεάζει και φυσιολογικά κύτταρα, όπως του βλεννογόνου ή των τριχών, και από εκεί προέρχονται οι γνωστές παρενέργειές της.
Ορμονοθεραπεία. Στερεί από τον όγκο τις ορμόνες που τον τροφοδοτούν ή εμποδίζει τη δράση τους. Χρησιμοποιείται κυρίως στον καρκίνο του μαστού και του προστάτη, με χάπια ή ενέσεις, συνήθως για μεγάλο διάστημα.
Στοχευμένη θεραπεία. Φάρμακα που δρουν σε συγκεκριμένο μόριο του καρκινικού κυττάρου. Προϋποθέτουν ότι ο όγκος έχει τον αντίστοιχο στόχο, κάτι που ελέγχεται με ειδικές εξετάσεις.
Ανοσοθεραπεία. Δεν επιτίθεται η ίδια στον όγκο. Αίρει τα «φρένα» που εμποδίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα να τον αναγνωρίσει. Οι παρενέργειές της οφείλονται στο ότι το ανοσοποιητικό μπορεί να στραφεί και εναντίον υγιών οργάνων.
Συζεύγματα αντισώματος-φαρμάκου (ADC). Ένα αντίσωμα αναγνωρίζει το καρκινικό κύτταρο και μεταφέρει πάνω του ένα ισχυρό χημειοθεραπευτικό, που απελευθερώνεται κυρίως μέσα στον όγκο.
Κάθε θεραπεία δίνεται με συγκεκριμένο σκοπό: να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής μετά το χειρουργείο, να μικρύνει τον όγκο πριν από αυτό, ή να ελέγξει μια προχωρημένη νόσο και τα συμπτώματά της.
Δύο όγκοι στο ίδιο όργανο μπορεί να διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Οι βιοδείκτες είναι χαρακτηριστικά του όγκου, πρωτεΐνες ή γενετικές αλλαγές, που δείχνουν πώς αναμένεται να συμπεριφερθεί και σε ποια φάρμακα είναι πιθανό να ανταποκριθεί.
Ορισμένοι ελέγχονται πάντα. Στον καρκίνο του μαστού, για παράδειγμα, οι ορμονικοί υποδοχείς και η πρωτεΐνη HER2 καθορίζουν αν έχει θέση η ορμονοθεραπεία ή η αντι-HER2 αγωγή. Σε άλλους όγκους ελέγχονται πολλά γονίδια ταυτόχρονα με αλληλούχιση νέας γενιάς (NGS), στον ιστό της βιοψίας ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε δείγμα αίματος (υγρή βιοψία).
Το αποτέλεσμα μπορεί να δείξει ότι υπάρχει κατάλληλο στοχευμένο φάρμακο ή κλινική μελέτη. Μπορεί επίσης να δείξει ότι μια θεραπεία δεν αναμένεται να βοηθήσει, ώστε να αποφευχθεί άσκοπη τοξικότητα. Δεν οδηγεί κάθε εξέταση σε αλλαγή της θεραπείας.
Ο έλεγχος του όγκου διαφέρει από τον γενετικό έλεγχο για κληρονομική προδιάθεση, που γίνεται συνήθως στο αίμα και αφορά και τους συγγενείς. Όταν υπάρχει ένδειξη, προηγείται γενετική συμβουλευτική.
Το ογκολογικό συμβούλιο είναι η τακτική συνάντηση των ειδικοτήτων που εμπλέκονται στη φροντίδα των ασθενών με καρκίνο: χειρουργός, παθολόγος ογκολόγος, ακτινοθεραπευτής, ακτινολόγος, παθολογοανατόμος και, κατά περίπτωση, άλλοι ειδικοί.
Εκεί παρουσιάζεται το ιστορικό σας, προβάλλονται οι απεικονίσεις και συζητούνται τα ευρήματα της βιοψίας. Το συμβούλιο καταλήγει σε πρόταση που στηρίζεται στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και στα δικά σας δεδομένα, όπως η ηλικία, η γενική υγεία και τα άλλα νοσήματα.
Εσείς συνήθως δεν παρίσταστε. Ο ογκολόγος σας σάς μεταφέρει την πρόταση και σας εξηγεί τις εναλλακτικές, με τα υπέρ και τα κατά της καθεμιάς. Η τελική απόφαση λαμβάνεται μαζί σας, αφού ληφθούν υπόψη οι προτεραιότητες και οι επιθυμίες σας.
Η συζήτηση στο συμβούλιο έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχουν περισσότερες από μία αποδεκτές επιλογές, όταν πρέπει να οριστεί η σειρά των θεραπειών και όταν πρόκειται για σπάνιους όγκους.
Οι παρενέργειες εξαρτώνται από το φάρμακο, τη δόση και τον ίδιο τον οργανισμό. Δεν εμφανίζονται όλες σε όλους, και η έντασή τους δεν δείχνει αν η θεραπεία αποδίδει.
Πριν ξεκινήσετε, η θεραπευτική ομάδα σάς ενημερώνει για το τι αναμένεται με το δικό σας σχήμα και τι μπορεί να προληφθεί. Για τη ναυτία υπάρχουν αποτελεσματικά αντιεμετικά, που δίνονται προληπτικά. Η πτώση των λευκών αιμοσφαιρίων παρακολουθείται με εξετάσεις αίματος. Η κόπωση, οι αλλαγές στο δέρμα, η διάρροια και το μούδιασμα στα άκρα αντιμετωπίζονται ευκολότερα όταν αναφέρονται νωρίς.
Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται επικοινωνία την ίδια ημέρα:
Η υποστηρικτική φροντίδα περιλαμβάνει επίσης τον έλεγχο του πόνου, τη διατροφική και ψυχολογική υποστήριξη και, για τους νεότερους ασθενείς, τη συζήτηση για τη διατήρηση της γονιμότητας πριν αρχίσει η θεραπεία.
Όταν ολοκληρωθεί η θεραπεία, ακολουθεί πρόγραμμα τακτικών επισκέψεων. Η συχνότητα και οι εξετάσεις ορίζονται από το είδος του καρκίνου και το στάδιο. Συνήθως οι έλεγχοι είναι πυκνότεροι τα πρώτα χρόνια και αραιώνουν με τον καιρό.
Η παρακολούθηση έχει περισσότερους από έναν στόχους. Ελέγχεται το ενδεχόμενο υποτροπής, αλλά και οι όψιμες επιδράσεις της θεραπείας, που μπορεί να φανούν μήνες ή χρόνια αργότερα, για παράδειγμα στην καρδιά ή στα οστά. Συζητούνται ακόμη ζητήματα που συχνά μένουν στο περιθώριο: η κόπωση που επιμένει, ο ύπνος, η σεξουαλική ζωή, η επιστροφή στην εργασία, ο φόβος της υποτροπής.
Ζητήστε μια γραπτή περίληψη της θεραπείας που λάβατε και του προγράμματος παρακολούθησης, ώστε να την έχουν και οι άλλοι γιατροί σας. Αν ανάμεσα στις επισκέψεις εμφανιστεί ένα νέο σύμπτωμα που επιμένει, αναφέρετέ το χωρίς να περιμένετε το επόμενο ραντεβού. Τις περισσότερες φορές δεν σημαίνει υποτροπή.
Για όσους ζουν με προχωρημένη νόσο, η παρακολούθηση συνεχίζεται παράλληλα με τη θεραπεία και αφορά τόσο τον έλεγχο της νόσου όσο και την ποιότητα της καθημερινότητας.
Στο ιατρείο ο χρόνος περνά γρήγορα και η ένταση δυσκολεύει τη μνήμη. Σημειώστε από πριν όσα θέλετε να ρωτήσετε. Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι χρήσιμες στους περισσότερους ασθενείς:
Αν μια απάντηση δεν σας είναι σαφής, ζητήστε να σας την εξηγήσουν ξανά με άλλα λόγια. Οι γιατροί το περιμένουν και το θεωρούν μέρος της δουλειάς τους.
Όχι πάντα. Αρκετοί παραπέμπονται για να διερευνηθεί ένα εύρημα σε απεικόνιση ή σε εξετάσεις αίματος, και ο έλεγχος καταλήγει σε καλοήθη διάγνωση. Άλλοι έρχονται για εκτίμηση κληρονομικού κινδύνου λόγω οικογενειακού ιστορικού. Η διάγνωση του καρκίνου τεκμηριώνεται με βιοψία και όχι με την παραπομπή.
Εξαρτάται από το φάρμακο. Ορισμένα χημειοθεραπευτικά προκαλούν πλήρη τριχόπτωση, άλλα μόνο αραίωση και άλλα καθόλου. Η ορμονοθεραπεία, η ανοσοθεραπεία και πολλά στοχευμένα φάρμακα συνήθως δεν την προκαλούν. Όταν εμφανίζεται, είναι κατά κανόνα παροδική και τα μαλλιά ξαναβγαίνουν μετά το τέλος της θεραπείας. Ο ογκολόγος σας μπορεί να σας πει από πριν τι ισχύει για το δικό σας σχήμα.
Οι περισσότερες ενδοφλέβιες θεραπείες γίνονται σε μονάδα ημερήσιας νοσηλείας και επιστρέφετε στο σπίτι την ίδια ημέρα. Η διάρκεια κυμαίνεται από λιγότερο από μία ώρα έως αρκετές ώρες, ανάλογα με το σχήμα. Πολλές ορμονοθεραπείες και στοχευμένες θεραπείες λαμβάνονται από το στόμα στο σπίτι, με τακτικό έλεγχο. Νοσηλεία χρειάζεται μόνο για ορισμένα σχήματα ή για την αντιμετώπιση επιπλοκών.
Πολλοί ασθενείς συνεχίζουν να εργάζονται, συχνά με προσαρμογές στο ωράριο τις ημέρες γύρω από τη θεραπεία. Το αν είναι εφικτό εξαρτάται από το είδος της δουλειάς, το σχήμα και το πώς το ανέχεστε. Συζητήστε το νωρίς, ώστε οι θεραπείες να προγραμματιστούν όσο γίνεται γύρω από τις υποχρεώσεις σας.
Ενημερώστε πρώτα τον ογκολόγο σας. Ορισμένα σκευάσματα αλληλεπιδρούν με τα αντικαρκινικά φάρμακα και αλλάζουν τα επίπεδά τους στο αίμα. Γνωστά παραδείγματα είναι το βαλσαμόχορτο (υπερικό) και το γκρέιπφρουτ, που επηρεάζουν τον μεταβολισμό πολλών φαρμάκων που λαμβάνονται από το στόμα. Επιφυλάξεις υπάρχουν και για τις υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας ή της ακτινοθεραπείας.
Ναι. Η δεύτερη γνώμη είναι δικαίωμα του ασθενούς και συνηθισμένη πρακτική στην ογκολογία, ιδίως πριν από μια μεγάλη θεραπευτική απόφαση ή σε σπάνιες διαγνώσεις. Ζητήστε αντίγραφα του φακέλου σας: ιστολογικές εκθέσεις, απεικονίσεις και σημειώματα θεραπείας. Συχνά η δεύτερη γνώμη επιβεβαιώνει το αρχικό πλάνο, και η θεραπεία ξεκινά με λιγότερες αμφιβολίες.
Ποια έγγραφα και εξετάσεις χρειάζεται να φέρετε στην πρώτη επίσκεψη στον ογκολόγο, τι θα σας ρωτήσει ο γιατρός, τι είναι το ογκολογικό συμβούλιο και ποιες ερωτήσεις αξίζει να κάνετε.
Επικοινωνία
Για πρώτη εκτίμηση, παρακολούθηση ή δεύτερη γνώμη. Θα επικοινωνήσουμε μαζί σας το συντομότερο δυνατό.
